Op weg naar de kunst

bespreekt de vaste collectie van musea in Nederland en elders.

Drachten, Museum Dr8888

Splinters van de avant-garde
In de jaren dertig van de vorige eeuw bouwden de Franciscaner Monniken een klooster in het centrum van Drachten. Vervolgens kwam in dit gebouw het stadhuis en later het Museum Smallingerland, een combinatie van de Oudheidkamer Smallingerland en het Streekmuseum. Dat klinkt niet veel belovend voor de moderne kunst, maar het had een hele bijzondere collectie: een deel uit de erfenis van Thijs Rinsema (1877-1947). Rinsema was samen met zijn jongere broer Evert (1880-1958) schoenmaker in Drachten. Ze namen de schoenmakerij annex winkel over van hun vader aan de Drachtense Zuidkade. In zijn vrije tijd schildert Thijs en tijdens het schoenenlappen schrijft Evert spreuken. Een groot deel van de eerste verdieping is aan de twee Rinsema’s gewijd.

De broers lijken me Friezen te zijn, zoals ik me die voorstel: zo op zichzelf dat slechts een enkeling weet heeft van hun echte interesses. In hun geval wist men in Drachten wel dat het bizondere mannen waren, maar de oprechtheid en de kwaliteit van hun bezigheden werden niet serieus genomen. Inmiddels is dit veranderd en heeft het museum een nieuwe naam gekregen: Museum Dr8888. Als je het uitspreekt, staat er weer ‘Drachten’. Het is een taalgrapje van de Duitse kunstenaar Kurt Schwitters, een vriend van de Rinsema’s. Hij schreef het gedicht W8888888 (Wachten).

Het gedicht W8888 van Kurt Schwitters afgedrukt

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Vreemde dingen
Hier wordt het verhaal verteld van twee mannen, Thijs en Evert, die anders wilden en van een derde man, Thom Mercuur, die hun ambitie jaren later herontdekte. De twee schoenmakers werden tijdens hun leven in het traditionele Drachten vreemd gevonden. Niet omdat Thijs schilderde, of Evert aforismen schreef, maar ze hadden vreemde vrienden die vreemde dingen deden.
Evert Rinsema ontmoette Theo Van Doesburg in 1914, tijdens de mobilisatie in een Tilburgse kazerne. Van Doesburg liet zijn kistjes bij hem lappen en zag dat de schoenmaker Heraclitos (een Griekse filosoof, uit de 5de eeuw voor Christus) las. Ze werden vrienden en bleven bevriend tot aan Van Doesburgs dood in 1931. Dat is uitzonderlijk want Van Doesburg maakte tijdens zijn leven nogal wat ruzies. Nadat Van Doesburg in 1917 het tijdschrift De Stijl oprichtte, kwam in 1920 een “De Stijl-Editie” uit met “Verzamelde volzinnen van Evert Rinsema”. Daarin staan dingen als:

“De menigte oordeelt niet zij vonnist”
of
“men moet wel een meester in/ het zwijgen/  zijn om dagen te kunnen zwijgen/ zonder pauzeren.”

Schoenmakerij Rinsema
De broers hadden een uitgebreide klantenkring. Thijs repareerde vooral, maar met veel fantasie. Evert, de jongere broer, ontwierp ook nieuwe schoenen. Thijs schildert en tekent. Hij raakt door Evert ook met Van Doesburg bevriend. Via van Doesburg zal hij later een beeldje van Archipenko kopen. Dit wordt de aanleiding van de renovering van zijn huis en de winkel bij de schoenmakerij: De Stijl komt binnen. De meubels worden door een meubelmaker in Drachten gemaakt, maar Thijs schildert ze zelf, net als het knalgele (primaire kleur) plafond van zijn atelier.

Het atelier van Thijs nagebouwd in het museum

 

 

 

 

 

 

 

(Let op het treintje op tafel! Ik word daar zo blij van.)

Detail: het treintje met de ‘rails’ langs de tafelrand.

 

 

 

 

 

 

 

 

Vervolgens pakte hij ook de winkel aan met een blauwe toonbank, schoenenkast en etalage.

De schoenenkast achter de toonbank met stillevens van Thijs boven uit 1942 en onder uit 1937.

 

 

 

 

 

 

 

 

De Stijl komt nog op een andere manier in Drachten. Tijdens de bezoeken van Theo van Doesburg aan de broers Rinsema leerde hij de Drachtense architect Cees Rienk de Boer kennen. Die kreeg in 1921 een opdracht voor een rijtje van zestien middenstandshuizen. De Boer vroeg Van Doesburg voor kleuradvies. De voordeuren werden knal rood, de kozijnen stralend blauw en geel voor ander houtwerk. De Stijl werkte tenslotte alleen met de primaire kleuren en de ‘niet-kleuren’ wit en zwart.

Kleurontwerp buitenkant huizen, huidige Torenstraat in Drachten, Theo van Doesburg, 1921

 

 

 

 

 

 

 

De huizen op de hoek Easterstrjitte (Oosterstraat) en Toerstrjitte (Torenstraat), december 2017

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Die kleuren vielen niet in goede aarde, het wijkje werd neerbuigend ‘De Papegaaien buurt’ genoemd. Een jaar na oplevering was het houtwerk al weer over geschilderd. Veel later, nadat Mercuur zijn succesvolle Rinsema tentoonstelling in Franeker had gehouden, werd men wakker in Drachten en werden in 1988 de originele kleuren opnieuw aangebracht. Momenteel werkt men aan een reconstructie van de binnenkant van een van de panden. In 1921 maakte Van Doesburgs ontwerpen voor glas-in-loodramen ‘De Zaaier’ en ‘De Maaier’ in de Rijks Landbouw Winterschool te Drachten.

De ontwerpen van de Zaaier, links en de Maaier rechts door Van Doesburg. Op de voorgrond ligt verpakkingsmateriaal dat Bart van der Leck voor het warenhuis Metz in Amsterdam ontwierp.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

DaDa Dr8888 avond
Van Doesburg was een animator; hij zette dingen in gang, ook in Drachten. Door hem maakten de gebroeders Rinsema kennis met de Duitse avant-garde kunstenaar Kurt Schwitters (1877-1948).  Thijs raakt bevriend met Schwitters en schildert zijn portret.

Kurt Schwitters, geschilderd door Thijs Rinsema, 1922-26

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ik was wat verbaasd over het portret omdat Schwitters voor mij een breed, bijna rond gezicht heeft met een hoge haarlijn. Maar ik vond in een Schwitters catalogus een foto uit die tijd en daar lijkt hij wel op het schilderij.

Schwitters in 1923

 

 

 

 

 

 

 

 

Schwitters maakte collages die hij “Merz” noemde. Samen maakten ze bij Rinsema aan tafel en kleine doosjes van collages. Het museum heeft twee zulke Rinsema doosjes.

Collage doosjes van Thijs Rinsema, 1924-1930

 

 

 

 

 

 

 

 

Schwitters was niet alleen beeldend kunstenaar. Op Dada-bijeenkomsten trad hij op als voordrachtskunstenaar met ritmische klank- en cijfergedichten. In 1923 stond in de Drachtster Courant dat K. Schwitters op vrijdagavond 13 april een DaDa avond in de Phoenix had gehouden. Volgens de krant hadden “de veertig aanwezigen, die zich tevoren vermoedelijk verbeeld hebben, als nuchtere plattelanders meer zelfbeheersing te kunnen toonen dan de doorsnee-stedeling, zich krom gelachen.”

Een foto van het toegangskaartje voor de Drachtense DaDa avond uit de Schwitters catalogus.

 

 

 

 

 

 

 

Contact verloren
Thijs Rinsema’s werk is in twee groepen te verdelen. In de eerste periode zie je lichte Cubistische invloeden; het is leuk dat in Museum Dr8888 2 groene glazen staan die hij verschillende malen en op verschillende manieren in zijn schilderijen gebruikt.

De groene glazen van Thijs

 

Stilleven met geabstraheerd groen drinkglas en andere voorwerpen, Thijs Rinsema, 1920-25

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Later worden zijn schilderijen bewegelijker, vermoedelijk geïnspireerd door het beeldje dat hij van de Russische beeldhouwer Archipenko kocht.

Een foto uit de collectie van het Museum Dr8888, van het beeldje van Archipenko dat niet meer in de collectie zit.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Thijs Rinsema maakte mooie elegante schilderijtjes met onderwerpen uit zijn directe omgeving. Hij is waarschijnlijk een van de weinige kunstenaar die voetballers schilderde. Hij stond wekelijks bij het voetbalveld naar zijn zoon te kijken en reduceerde de spelers tot platte, bewegelijke vlakken. Hij maakte vergelijkbare abstracties van andere sporters. Ik vind het mooie schilderijen. In de leuke introductiefilm laten ze een paar mooie overlappingen zien van bewegende sporters die langzaam in een van zijn schilderijen veranderen.

Ruiters, Thijs Rinsema, 1927, gouache op papier, langdurig bruikleen Ottema-Kingma Stichting

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Als Theo van Doesburg in 1931 is gestorven en Schwitters later voor de nazi’s naar Noorwegen vlucht, verliest Thijs Rinsema het contact met de avant-garde. Hij raakt geïsoleerd als zijn jongere broer naar Assen verhuist en gaat hij weer meer figuratief schilderen. (Carel Willink, een van de grote schilders uit het Magisch Realisme ging een vergelijkbare weg als Rinsema, van bijna abstract naar zeer realistisch.)
Naast Rinsema heeft het museum werk van Van der Leck en van Theo Van Doesburg. Maar Thijs krijgt de meeste aandacht: zijn leven werd langzamerhand in een soort Gesamtkunstwerk. Zijn atelier en werkplaats veranderden, zoals we zagen, in prachtige kunstruimten.

De winkel van de schoenmakerij met een glas in lood ontwerp van Theo van Doesburg (oorspronkelijk voor het huis van Evert)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Rinsema verkocht nauwelijks, hij schilderde vaak over zijn oudere werk. Zijn vrouw Nelly zag dat geschilder met lede ogen aan. Ze liet na zijn dood in 1947 achter in de tuin een grote kuil graven waarin ze bijna alles wat nog op zolder lag, verbrandde. Gelukkig had Thijs een deel van zijn werk bij een collega in bewaring gegeven. Uit diens opslag kwam rond 1970 een tweehonderdtal kunstwerken. Dat is de tijd dat de Rinsema’s dankzij Thom Mercuur werden herontdekt. Hij maakte een tentoonstelling in, ‘t Coopmanshuys, het stedelijk museum van Franeker en later kwam er ook een Rinsema Stijlkamer in zijn Museum Belvédère bij Heerenveen. (Zie ook ons filmpje over de Rinsema’s in dat museum onder Heerenveen op de site.)

Wie in het noorden is, moet zeker een keer gaan kijken naar de kunst van Thijs Rinsema in dit kleine intieme museum dat vooral door en met vrijwilligers en een minimale staf in stand wordt gehouden.

 

NB
In 2018 doet Museum Dr8888 actief mee met hun Stijl en Dada collecties aan de Leeuwarden Culturele Hoofdstad manifestatie. In het museum ligt een folder met een looproute langs de bezienswaardigheden van Drachten. Hierin is, nr 10, ook de ‘Papegaaien buurt’ aan de Torenstraat opgenomen.

 

Informatie en voorzieningen

Museum Dr8888, Museumplein 2;  9203 DD Drachten

W Museum Drachten website
T 0512-515647
di t/m zo 11.00-17.00 uur, maar altijd de actuele openingstijden voor je vertrek op de website nakijken

bereikbaarheid
OV moeilijk met een bus uit station Heerenveen
Parkeerplek op het Raadhuisplein kan op zaterdag vol zijn, of in de parkeergarage aan het Raadhuisplein
collectie informatie
folder van het museum niet ontdekt, maar een leuke wandelroute gevonden met o.a. route naar de Papegaaienbuurt, nr 10
zaalteksten helder en informatief
presentatie collectie mooi rustig Rinsema winkel en kamer bizonder
route informatie logisch
digitaal - app niet aanwezig
vriendelijkheid
suppoosten vrijwilligers heel vriendelijk
winkel idem
kinderactiviteiten
in het museum zie website onder Educatie Kinderatelier
eigen ruimte ziet er goed uit navragen of de programma's alleen in het Fries worden gegeven
museumwinkel
assortiment beperkt: op De Stijl en Rinsema toegesneden
kunstboeken idem
kinder-kunstboeken leuk en zie boven
grappige kleine cadeautjes niet veel
museumrestaurant
prijs/kwaliteit goed, grappige taartjes
menu geen lunch het café wordt door vriendelijke vrijwilligers in stand gehouden
wc
schoon
makkelijk te vinden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Cookies aanpassen